Yaşınıza göre yatırım dağılımı, "hangi ürün daha iyi" sorusundan çok "elimde ne kadar zaman var" sorusuna verilen bir cevaptır. Aynı hisse senedi, 25 yaşındaki biri için fırsat, 63 yaşındaki biri için tehdit olabilir. Fark ürünün kendisinde değil, o ürünün zarar ettiğinde beklenebilecek sürededir.
Aşağıda önce dağılımın hangi mantığa göre kurulduğunu, sonra on yıllık dönemler için karşılaştırılabilir örnek oranları bulacaksınız. Oranlar reçete değil, başlangıç noktasıdır.
Yaşa Göre Dağılımın Mantığı
Bir yaş yatırım portföyü üç kalemin ağırlığı üzerinden kurulur: büyüme varlıkları (hisse, hisse ağırlıklı fonlar), gelir varlıkları (tahvil, mevduat, para piyasası) ve likit tampon (nakit, kısa vadeli araçlar). Yaş ilerledikçe ağırlık ilk kalemden son iki kaleme kayar.
Zaman ufku en belirleyici değişken
Paraya 10 yıldan uzun süre dokunmayacaksanız, dalgalanma bir maliyet değil, sadece gürültüdür.
Paraya 3 yıl içinde ihtiyacınız varsa, dalgalanma doğrudan zarardır. Kötü bir yılda satmak zorunda kalırsınız.
Bu yüzden yaşı değil, hedefin tarihini temel alın. 35 yaşında iki yıl sonra ev peşinatı ödeyecek biri, o para için 60 yaşındaki gibi davranmalıdır.
Risk kapasitesi ile risk toleransı ayrı şeylerdir
Kapasite: Gelirinizin düzenliliği, iş güvenceniz, borç yükünüz, bakmakla yükümlü olduğunuz kişi sayısı. Nesnel ölçülür.
Tolerans: Portföyünüz yüzde 30 düştüğünde uyuyabilme becerisi. Özneldir.
İkisinin küçüğüne göre karar verin. Kapasitesi yüksek ama toleransı düşük biri, düşüşte panikle satarak teorik avantajını kaybeder.
Değişken gelirli çalışan veya serbest meslek sahibiyseniz, yaşınızın önerdiği hisse oranını 10 puan düşürüp likit tamponu büyütmek makul olur.
"100 eksi yaş" kuralı ve sınırları
Klasik kural, hisse oranını "100 – yaş" olarak verir. 30 yaşında yüzde 70 hisse, 60 yaşında yüzde 40. Pratik ama iki eksiği var:
Emeklilik sonrası ömrün uzaması nedeniyle bazı yaklaşımlar 110 veya 120 üzerinden hesaplar. Bu, her yaşta hisse oranını yükseltir.
Kural enflasyonu görmez. Yüksek enflasyon ortamında sabit getirili ağırlığı artırmak, nominal olarak korunup reel olarak kaybetmek anlamına gelebilir. Enflasyona endeksli araçlar ve altın gibi kalemler bu noktada devreye girer.
Dönem Dönem Örnek Dağılımlar
Yaş
Hisse / Büyüme
Tahvil / Sabit Getiri
Likit Tampon
20–29
%70–85
%5–15
%10–15
30–39
%60–75
%15–25
%10–15
40–49
%50–65
%25–35
%10
50–59
%35–50
%35–50
%10–15
60+
%20–35
%45–60
%15–20
20'li ve 30'lu yaşlar: birikimin hızı önemli
Bu dönemde getirinin kaynağı portföy seçimi değil, tasarruf oranıdır. Yüzde 5 daha iyi bir fon seçmek, aylık katkıyı ikiye katlamaktan daha az etkilidir.
Önce 3–6 aylık giderinizi karşılayan acil durum fonunu tamamlayın. Bu para portföyün dışıdır, hisse tarafında tutulmaz.
Yüksek faizli tüketici borcu veya kredi kartı bakiyesi varsa, yatırıma başlamadan önce onu kapatın. Ödediğiniz faiz, garantili negatif getiridir.
Spekülatif kalemler (kripto, tek bir şirket hissesi, kaldıraçlı ürünler) toplamda yüzde 5–10 ile sınırlandırılmalı. Yaş genç olsa da sermaye küçüktür; sıfırlanan sermayenin bileşik getirisi olmaz.
30'lu yaşlarda ev peşinatı gibi orta vadeli bir hedef girerse, o tutar ayrı bir kovaya alınıp vadeye uygun, düşük dalgalanmalı araçlarda tutulur.
40'lı ve 50'li yaşlar: geçiş dönemi
Gelir genelde tepeye yakındır, katkı miktarı artar. Hisse oranı düşse de yatırılan mutlak tutar büyür.
Tahvil tarafını tek kalem görmeyin. Devlet tahvili, kurumsal tahvil ve kısa vadeli araçların risk-getiri profili farklıdır.
Emeklilik planı bu dönemde somutlaşır. İşveren katkısı veya devlet katkısı içeren emeklilik hesapları, vergi ve katkı avantajı nedeniyle önce doldurulmalı.
50'li yaşlarda "emeklilik tarihine 10 yıl" eşiği önemlidir. Bu eşikten sonra hisse oranını her yıl 1–2 puan düşürerek yumuşak geçiş yapın. Tek hamlede indirim, yanlış zamanlama riski yaratır.